Dostosowania prawa ubezpieczeniowego w Polsce do prawa Unii Europejskiej - Blog Agencji - Agencja PZU Gliwice - tel. 32 307 14 66, tel. 883 910 040

Agencja Ubezpieczeniowa PZU SA Gliwice
Przejdź do treści

Dostosowania prawa ubezpieczeniowego w Polsce do prawa Unii Europejskiej

Agencja PZU Gliwice - tel. 32 307 14 66, tel. 883 910 040
Opublikowany przez w prawo ·
Tags: prawoubezpieczeniowepzu



Konieczność dostosowania polskiego prawa ubezpieczeniowego do standardów UE

Układ Europejski zobowiązał Polskę do stworzenia właściwych ram dla stopniowej integracji Polski ze Wspólnotą Europejską, przy czym warunkiem integracji gospodarczej ze Wspólnotą było zbliżenie istniejącego i przyszłego ustawodawstwa Polski do ustawodawstwa Unii, między innymi w dziedzinie usług finansowych. Polskę zobowiązano także do
współpracy ze Wspólnotą w celu przyjęcia wspólnego zbioru przepisów i norm dotyczących rachunkowości oraz nadzoru i systemów regulacyjnych w takich dziedzinach jak bankowość, ubezpieczenia i finanse. Polska zrealizowała też
zasadę asymilacji (standardu narodowego), polegającą na zakazie dyskryminacji podmiotów zagranicznych, które prowadzą działalność w tej samej sferze gospodarki w stosunku do podmiotów krajowych.

Zgodność polskiego prawa ubezpieczeniowego (odnoszącego się do ubezpieczeń na życie) z dyrektywami UE
Całkowita zgodność:
  • z pierwszą dyrektywą,
  • z dyrektywami dotyczącymi rocznego sprawozdania oraz skonsolidowanych wyników ubezpieczycieli (ustawa z 29.09.1994 r. o rachunkowości oraz rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 10.12.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń),
Częściowa zgodność:
  • z dyrektywami dotyczącymi reasekuracji i retrocesji
  • z dyrektywami dotyczącymi agentów i maklerów (brokerów) ubezpieczeniowych
Brak zgodności z dyrektywą trzeciej generacji w zakresie:
  • jednolitej licencji (art. 42 i następne ustawy o działalności ubezpieczeniowej),
  • otwartego okienka (rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22.03.1996 r. w sprawie określenia przypadków dopuszczalności zawierania umów ubezpieczenia z zakładami ubezpieczeń nie posiadającymi zezwolenia na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej na terytorium RP),
  • obowiązku przekazywania organowi nadzoru ogólnych warunków ubezpieczenia, a także innych dokumentów używanych przy zawieraniu umów ubezpieczenia (art. 83 ust. 6 ustawy o działalności ubezpieczeniowej),
  • możliwości odmowy wydania zezwolenia na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej w razie zagrożenia ważnego interesu gospodarczego państwa (art. 33 ustawy o działalności ubezpieczeniowej),
  • możliwości odmowy wydania zgody w zakresie nabycia tzw. znacznych pakietów akcji (udziałów) w razie zagrożenia dla ważnych interesów gospodarczych państwa (sprzeczne z zasadą swobody przepływu kapitału).
Zakres nowych regulacji Działalność ubezpieczeniową w Polsce reguluje ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 28 lipca1990 roku oraz przepisy wykonawcze do niej.
Zmiana prawa ubezpieczeniowego w istotnej mierze wynikała z konieczności dostosowania polskiego prawa ubezpieczeń do prawa Unii Europejskiej. Cel został zrealizowany przez wzmocnienie ochrony ubezpieczonych, polegający na wprowadzeniu:
  • obowiązku informowania ubezpieczonego o jego prawach,
  • swobodnego dostępu ubezpieczonego do dokumentów i ustaleń zakładu ubezpieczeń w postępowaniu likwidacyjnym szkody, wymogu przestrzegania zasady, żeby umowy i ogólne warunki ubezpieczenia były formułowane w sposób jasny i zrozumiały dla ubezpieczonych, itp.
  • poprawę bezpieczeństwa prowadzenia działalności ubezpieczeniowej.
Część zmian w prawie ubezpieczeniowym wynikała z konieczności uwzględnienia zmian w systemie prawa polskiego, związanych z wejściem w życie takich regulacji jak Kodeks Spółek Handlowych oraz Prawo działalności gospodarczej. Wreszcie, zmiana taka stanowiła okazję zwiększenia stabilności i przejrzystości prawa ( w tym przypadku ubezpieczeniowego) poprzez ograniczenie ilości upoważnień do wydawania aktów normatywnych o charakterze pozaustawowym (rozporządzeń) oraz ujęcia prawa w mniejszej ilości aktów prawnych (dotychczasowe regulacje były rozproszone w znacznej ilości aktów normatywnych).
W efekcie prac nad zmianą prawa ubezpieczeniowego powstaną cztery ustawy:
  • o działalności ubezpieczeniowej,
  • o pośrednictwie ubezpieczeniowym,
  • o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych,
  • o nadzorze ubezpieczeniowym, emerytalnym i Rzeczniku Ubezpieczonych,
    oraz przepisy wykonawcze do nich.
  • Najważniejsze zapisy w powyższych ustawach przedstawiają się następująco:
Ustawa ubezpieczeniowa:
  • wzmocnienie nadzoru nad jakością zarządzania towarzystwami ubezpieczeniowymi (przed integracją z UE: kontrola nad zarządami towarzystw ubezpieczeniowych jest tylko na etapie przyznawania licencji),
  • sprecyzowanie regulacji dotyczących działania zarządów komisarycznych (możliwość przedłużenia kadencji),
  • wzmocnienie kompetencji biura Rzecznika Ubezpieczonych (przed integracją z UE rzecznik mógł jedynie poprosić towarzystwo o wyjaśnienia i pomóc poszkodowanemu w przygotowaniu wniosku do sądu; ten zwykle nie korzystał z tej możliwości, bo koszty sądowe były duże, przekraczające często szkodę),
  • rozszerzenie Rady Ubezpieczonych o przedstawicieli: krajowego Sejmiku Samorządowego,  organizacji konsumenckich,  RPO, organizacji pracodawców,
  • sprecyzowanie zasad działania zawodu aktuariusza,
  • utworzenie rejestru aktuariuszy (prowadzonego przez organ nadzoru).
Ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym:
  • utworzenie rejestru pośredników ubezpieczeniowych (prowadzonego przez organ nadzoru), cel - uporządkowanie rynku pośredników: jeden agent pracuje tylko dla jednego towarzystwa,
  • możliwość sprawdzenia reputacji agenta.
Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych:
  • rozszerzenie zakresu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej dla kierowców, na terytorium państw, które są sygnatariuszami wielostronnego porozumienia gwarancyjnego; efekt: po przyjęciu do UE nie trzeba kupować "zielonej karty",
  • problem: dla pełnej realizacji tego pomysłu potrzebny jest centralny rejestr ubezpieczonych. Nadal nie zdecydowano, kto miałby go stworzyć.
Ustawa o organizacji nadzoru ubezpieczeniowego:
  • wzmocnienie niezależność organu w aspekcie:
    - organizacyjnym (wzmocnienie autonomii; zwiększenie wpływu na składy zarządów i rad nadzorczych, akcjonariuszy, instytucje powiązane; prawo do wymagania stosowania zasad corporate governance; wzmocnienie prewencji),
    - finansowym (finansowanie przez podmioty nadzorowane; specjalne regulacje płacowe),
    - politycznym.

Dostosowanie do standardów Unii Europejskiej
Wstęp
Rynek ubezpieczeniowy jest ważnym elementem współczesnego rynku finansowego. Aby dostosować polskie przepisy regulujące jego funkcjonowanie do norm obowiązujących w Unii Europejskiej w 1990 r. Sejm uchwalił Ustawę o działalności ubezpieczeniowej. Była ona wielokrotnie nowelizowana.

1. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 1990 r.:
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 28 lipca 1990 r. była przełomowym aktem prawnym, który przesądził o kształcie polskiego rynku ubezpieczeniowego. Wprowadziła nowoczesną organizację ubezpieczeń, określiła zasady wolnej konkurencji i jednakowego traktowania wszystkich podmiotów. Dokonała również formalnej prywatyzacji i dała podstawy do likwidacji monopolu na usługi ubezpieczeniowe w Polsce.
1.1 Najważniejsze regulacje w ustawie:
zniesienie ubezpieczeń ustawowych i zastąpienie ich umownymi ubezpieczeniami obowiązkowymi,
utworzenie Funduszu Ochrony Ubezpieczonych na wypadek upadłości zakładu ubezpieczeń (później zlikwidowanego),
powołanie Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego chroniącego poszkodowanych w wypadkach, których sprawca nie miał ubezpieczenia OC, (później przejął także obowiązki FOU),
ustalenie warunków prowadzenia działalności ubezpieczeniowej przez krajowe zakłady ubezpieczeń, spółki z udziałem kapitału zagranicznego oraz zagraniczne towarzystwa ubezpieczeń,
zakaz jednoczesnego prowadzenia przez tę samą firmę ubezpieczeń na życie oraz ubezpieczeń osobowych i majątkowych,
przywrócenie instytucji towarzystw ubezpieczeń wzajemnych,
określenie zasad gospodarki finansowej ubezpieczycieli dla zwiększenia bezpieczeństwa lokat i zapewnienia wypłacalności,
stworzenie podstaw funkcjonowania samorządu gospodarczego zakładów ubezpieczeń - Polskiej Izby Ubezpieczeń (PIU),
wprowadzenie zezwoleń na działalność ubezpieczeniową wydawanych przez ministra finansów,
obowiązek posiadania kapitału gwarancyjnego dla każdej grupy ubezpieczeń oraz tworzenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych.
Ustawę oparto na standardach europejskich, zwłaszcza w kwestii podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej.
1.2. Zagraniczne towarzystwa ubezpieczeniowe
Początkowo zgodnie z zapisami ustawy firma zagraniczna mogła prowadzić działalność w Polsce jedynie za pośrednictwem ustanowionego przez siebie przedstawiciela. Podlegał on wpisowi do rejestru handlowego i był zobowiązany do prowadzenia rachunkowości, publikowania bilansu i rachunku zysków i strat w języku polskim oraz udostępniania ich na życzenie każdemu ubezpieczającemu. Z czasem przepisy te zostały znacznie zmodyfikowane.

2. Układ Europejski - skutki dla polskiego prawa ubezpieczeniowego
Układ Europejski (umowa stowarzyszeniowa ze Wspólnotą Europejską) podpisany przez Polskę 16 grudnia 1991 r. wymienia dziedziny, w których powinno nastąpić zbliżenie do unijnych standardów, a wśród nich usługi finansowe, prawo o spółkach, rachunkowość przedsiębiorstw, opodatkowanie, zasady konkurencji i ochronę konsumenta etc. Według Układu usługi finansowe - to wszelkie usługi ubezpieczeniowe oraz inne związane z ubezpieczeniami, jak również usługi bankowe i inne finansowe. W odniesieniu do prawa ubezpieczeniowego Układ stanowi, że strony będą współpracować w celu przyjęcia wspólnych przepisów i norm dotyczących rachunkowości oraz nadzoru i systemów regulacyjnych w takich dziedzinach jak bankowość, ubezpieczenia i finanse. Proces dostosowawczy zakończy się w momencie, kiedy prawo polskie w swych zasadniczych regulacjach będzie odpowiadać standardom Unii tak, aby mogło z nimi harmonijnie współdziałać.
2.1. Zasada równości podmiotów
Dla działalności ubezpieczeniowej najważniejsze były ustalenia dotyczące zasad prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na równym traktowaniu podmiotów zagranicznych i krajowych, prowadzących działalność w tej samej sferze gospodarki. Z uwagi na słabszą kondycję ekonomiczną Polska zobowiązała się do stopniowego wprowadzania standardów UE, stosując dwa okresy przejściowe, po 5 lat każdy. Pierwszy etap rozpoczął się z dniem wejścia Układu w życie, drugi zakończy się w 2004 r. Realizacja zobowiązań wynikających z Układu i osiągnięcia Polski w procesie dostosowawczym są stale oceniane przez Unię Europejską.

3. Nowelizacja ustawy w 1995 r.
W czerwcu 1995 r. Sejm uchwalił zmiany w ustawach:
  • o działalności ubezpieczeniowej,
  • o podatku dochodowym od osób prawnych
  • w Kodeksie Handlowym.
Nowelizacja ustawy ubezpieczeniowej wprowadziła zmiany uregulowań:
  • powołano instytucję nadzoru ubezpieczeniowego (Państwowy Urząd Nadzoru Ubezpieczeń - obecnie Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych),
  • zwiększono wymagania formalno - prawne wobec zakładów ubezpieczeń rozpoczynających działalność,
  • wprowadzono normy bezpieczeństwa i zmianę zasad funkcjonowania firm ubezpieczeniowych, jak i pośrednictwa ubezpieczeniowego,
  • zmieniono strukturę Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, który przejął także obowiązki Funduszu Ochrony Ubezpieczonych,
  • zmieniono przepisy postępowania upadłościowego w przypadku zakładów ubezpieczeń,
  • powołano instytucję Rzecznika Ubezpieczonych,
  • utworzono Polskie Biuro Ubezpieczeń Komunikacyjnych,
  • ustanowiono zasady zawodu aktuariusza.
Na mocy nowelizacji powołano Państwowy Urząd Nadzoru Ubezpieczeń (PUNU) - obecnie: Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych (KNUiFE) ma w swoich kompetencjach m.in.:
  • prawo do nakładania ograniczeń w polityce lokacyjnej zakładu,
  • prawo do wglądu w plan finansowy firmy,
  • prawo do ustanowienia zarządu komisarycznego,
  • możliwość wnioskowania do ministra finansów o cofnięcie zezwolenia na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej lub likwidację zakładu ubezpieczeń,
  • możliwość zgłoszenia do sądu wniosku o ogłoszenie upadłości firmy ubezpieczeniowej, a także wydawania na wniosek sądu opinii w tej sprawie,
  • prawo do wydawania zaleceń w celu usunięcia nieprawidłowości,
  • możliwość wnioskowania o zawieszenie lub odwołanie członków zarządu towarzystwa ubezpieczeniowego,
  • prawo do występowania z wnioskiem do władz firmy o zwołanie nadzwyczajnego walnego zgromadzenia.
3.1. Pośrednictwo ubezpieczeniowe
Nowelizacja ustawy z 1995 r. wprowadziła także regulacje dotyczące pośrednictwa ubezpieczeniowego w następujących kwestiach:
  • pośrednictwo ubezpieczeniowe może być wykonywane wyłącznie przez agentów lub brokerów ubezpieczeniowych,
  • pozwolenie na wykonywanie takiej działalności wydaje KNUiFE,
  • przyznanie licencji agentowi lub brokerowi jest uzależnione od odbycia szkolenia zakończonego egzaminem, którego tematy ustala minister finansów,
  • ubezpieczyciel musi prowadzić wykaz agentów działających na jego rzecz,
  • kandydat na brokera musi zdać egzamin przed Komisją Egzaminacyjną dla Brokerów Ubezpieczeniowych i Reasekuracyjnych; w przypadku osób prawnych egzamin taki musi zdać co najmniej dwóch członków zarządu firmy brokerskiej,
  • broker nie może być jednocześnie agentem konkretnej firmy,
  • brokerzy mają obowiązek zawrzeć umowę odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności.

4. Nowelizacja ustawy w 1998 r.
Kolejna nowelizacja ustawy z 10 grudnia 1998 r. sprecyzowała i uporządkowała dotychczasowe przepisy dotyczące działalności zagranicznych zakładów ubezpieczeń i w pełni dostosowała je do wymogów unijnych. Zgodnie z dyrektywami Unii Europejskiej wydanie zezwolenia na działalność zagranicznych ubezpieczycieli w Polsce uzależniono od:
  • przestrzegania zasady wzajemności,
  • przedstawienia zaświadczenia macierzystego organu nadzoru o wypłacalności,
  • złożenia kaucji na zabezpieczenie przyszłych zobowiązań z tytułu zawartych umów i innych
    warunków zabezpieczających interesy klientów towarzystwa. Zgodnie z tą nowelizacją zagraniczny zakład ubezpieczeń może utworzyć w Polsce spółkę z udziałem (nawet 100-procentowym) kapitału obcego. Spółka taka jest podmiotem prawa polskiego.

Nowelizacja ustawy w 2000 r.
Uchwalona 2000 r. kolejna nowelizacja wprowadziła zmiany dotyczące uzyskiwania zezwoleń i obowiązku zawiadamiania ministra finansów o zakupie znacznych pakietów akcji zakładu ubezpieczeniowego po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Zapis dotyczy pakietów zapewniających przekroczenie odpowiednio 20, 33, i 50 proc. głosów na walnym zgromadzeniu towarzystwa (dotychczasowe progi to: 25, 50, 75 proc.). Inny przepis wprowadził obowiązek posiadania aktywów w wysokości nie niższej niż wartość rezerw techniczno - ubezpieczeniowych.

Nowelizacja ustawy w 2001 r.
Ponieważ przepisy ustawy o działalności ubezpieczeniowej nie określały w sposób precyzyjny jaki dokumenty są potrzebne do złożenia wniosku o wydanie zezwolenia na podjęcie działalności, konieczna była kolejna nowelizacja. W 2001 r. uregulowano tę kwestię.

Zmiany w organizacji organów Państwa a ubezpieczenia
W marcu 2002 r. Sejm uchwalił Ustawę o zmianach w organizacji i funkcjonowaniu centralnych organów administracji rządowej i jednostkach podporządkowanych, która wprowadziła zmiany również w ustawie o działalności ubezpieczeniowej. Likwidowano Państwowy Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Urząd Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi i powołano w ich miejsce nową instytucję nadzorującą polski rynek ubezpieczeniowy - Komisję Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych (KNUiFE).

Projekty zmian
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 1990 r. wraz z omówionymi zmianami pozostaje nadal obowiązującym aktem prawnym. Nie powiodła się próba wprowadzenia tzw. pakietu ustaw ubezpieczeniowych, dostosowujących nasze prawo ubezpieczeniowe do standardów Piętnastki. Znowelizowana ustawa o działalności ubezpieczeniowej, ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych oraz Ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym w sierpniu 2001 r. zostały uchwalone przez Sejm, ale Prezydent odmówił ich podpisania z powodu nadmiernego obciążenia budżetu Państwa kosztami ich wprowadzenia w życie. Sejm wznowił prace nad pakietem. Osiągnięcie standardów europejskich zakresie ubezpieczeń będzie wymagało wprowadzenia dalszych uregulowań dotyczących m. in.:
  • podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej - wprowadzenie pełnej swobody świadczenia usług na terenie Zjednoczonej Europy, ujednolicenie licencji ubezpieczeniowej i nadzoru kraju pochodzenia, uzupełnienie nadzoru nad grupami ubezpieczeniowymi, zmiany przepisów dotyczących wydawania zezwolenia na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej,
  • pośrednictwa ubezpieczeniowego - w miejsce licencjonowania, wprowadzenie rejestracji pośredników ubezpieczeniowych, utworzenie ich centralnego rejestru, określenie warunków zezwolenia na działalność w Polsce brokerów w państw członkowskich,
  • ubezpieczeń obowiązkowych (zwłaszcza ubezpieczenia posiadaczy pojazdów mechanicznych).






Wróć do spisu treści